Bodemenergiesystemen

Bodemenergiesystemen maken gebruik van de warmte en kou die in de bodem is opgeslagen. Zo kunt u gebouwen op een duurzame manier verwarmen en koelen. Dit gebeurt door water, vrijwel altijd gemengd met een andere (anti-vries) vloeistof, door buizen in de bodem te laten circuleren en zo warmte of kou uit de ondergrond op te slaan of op te nemen.

Open en gesloten systemen

Er zijn twee soorten bodemenergiesystemen:

• Open systemen (WKO – Warmte Koude Opslag): hierbij wordt grondwater opgepompt, gebruikt voor verwarming of koeling en daarna weer teruggepompt in de bodem. Dit zijn grotere systemen die ook vergunningsplichtig zijn.
• Gesloten systemen: hierbij circuleert een vloeistof in een gesloten bodemlus. Deze vloeistof geeft warmte of kou af aan de bodem of neemt dit juist op. Het grondwater wordt niet onttrokken. Dit systeem wordt meestal gebruikt bij woonhuizen en is meestal niet vergunningsplichtig.

Voordelen en aandachtspunten

Bodemenergie is duurzaam en helpt om energie te besparen en CO₂-uitstoot te verminderen. Het is wel belangrijk dat de systemen zorgvuldig worden aangelegd en beheerd, zodat de bodem en het grondwater schoon en in balans blijven.

Negatieve interferentie

Wanneer meerdere systemen dicht bij elkaar liggen, kunnen ze elkaar negatief beïnvloeden. Dit heet negatieve interferentie: de bronnen beïnvloeden elkaars werking waardoor het rendement daalt en systemen minder efficiënt zijn. Dit kan leiden tot onnodig energieverlies.

Aangewezen interferentiegebieden

Om de ondergrond zo optimaal mogelijk te benutten, kunnen gemeenten of provincies interferentiegebieden aanwijzen. Binnen zo’n gebied gelden extra regels en vaak een verplicht beheerplan. Dit regelt dat alle bodemenergiesystemen in het gebied optimaal blijven werken en elkaar niet hinderen. Vaak is een vergunning nodig, ook voor kleinere systemen.

Zo zijn er in de gemeente Nijmegen en Arnhem interferentiegebieden aangewezen vanwege haar toekomstplannen in deze regio’s. Door de nog te realiseren open bodemenergiesystemen wordt de kans op negatieve beïnvloeding groter. In deze gebieden geldt een beheerplan om de werking van de systemen goed op elkaar af te stemmen. Het is belangrijk om te controleren of jouw locatie binnen zo’n interferentiegebied valt. Controleer altijd de actuele regels op de website van het Omgevingsloket.

Een nog groter aandachtspunt bij de aanleg van bodemenergiesystemen zijn de beschermingszones rondom (toekomstige) waterwingebieden. Dit zorgt ervoor dat op veel plekken geen, of slechts onder strenge voorwaarden boringen mogen plaatsvinden die dieper gaan dan de beschermende kleilaag. Dit houdt in dat in deze gebieden het gebruik van verticale bodemlussen niet mogelijk is. De verbodsbepalingen zijn opgenomen in de provinciale verordening. De meeste installateurs zijn bekend met deze restricties, maar particulieren (de doelgroep voor gesloten systemen) zijn hier meestal niet van op de hoogte.

Bij de aanleg van bodemenergiesystemen in de gemeente Arnhem mogen leemlagen niet worden doorboord vanwege hun waterremmende functie. Als deze leemlagen worden aangetast, kan de natuurlijke voeding van de beken verminderen, waardoor ze plaatselijk en/of in een deel van het jaar droog komen te staan. Wanneer een aannemer in een gebied met leemlagen een bodemenergiesysteem wil aanleggen, moet hiervoor een vergunning worden aangevraagd bij de Omgevingsdienst. Een vereiste bij deze aanvraag is het aanleveren van een hydro-geomorfologisch onderzoeksrapport waaruit blijkt dat op de geplande boorlocatie géén leemlagen aanwezig zijn. 

WKO-tool en registratie in het Landelijk Grondwater Register (LGR)

Wilt u weten waar bodemenergiesystemen al aanwezig zijn of waar een interferentiegebied ligt? Dan kunt u het hulpmiddel: WKO-tool gebruiken. Deze online kaart geeft inzicht in bestaande systemen, interferentiegebieden en de status van vergunningen. Voor de actuele regels raadpleeg de website Regels op de kaart.

Daarnaast wordt ieder bodemenergiesysteem geregistreerd in het Landelijk Grondwater Register (LGR). Dit wordt meestal gedaan door de omgevingsdienst. Zo houden overheden overzicht en kunnen ze toezicht houden op een duurzaam gebruik van de ondergrond.

Overweegt u een bodemenergiesysteem?

Controleer via de WKO-tool of er al systemen of interferentiegebieden in jouw omgeving zijn en informeer bij uw gemeente of omgevingsdienst naar de regels en procedures. Zo draagt u bij aan een duurzame en gezonde leefomgeving!