Wat verstaan we onder bodem?

Gaat u werkzaamheden in of op de grond uitvoeren? Een goede bodemkwaliteit draagt bij aan gezonde landbouwgewassen, sterke natuur en een veilige, schone leefomgeving. Daarom is het belangrijk om rekening te houden met de bodemkwaliteit voordat u aan de slag gaat.

Wat verstaan we onder onze bodem?

De bodem is de bovenste laag van de aarde waarop we leven, bouwen, wandelen en waarin planten groeien. Deze laag bestaat uit verschillende grondsoorten en elke soort heeft andere eigenschappen. Bodemvreemde materialen of bijmengingen zijn materialen die niet van nature voorkomen in de bodem. Als een laag bestaat uit meer dan 50% steenachtig bodemvreemd materiaal noemen wij dat geen bodem meer, maar een bouwstof. Het is goed om te weten dat landbodem en waterbodem anders worden onderzocht en beheerd. De landbodem ligt boven water en de waterbodem ligt net onder water.

Wat betekent bodemkwaliteit?

Bodemkwaliteit is de mate waarin de bodem geschikt is voor bepaalde functies, zoals het laten groeien van planten, het opslaan en zuiveren van water en het bieden van een gezonde leefomgeving. Kort gezegd: bodemkwaliteit geeft aan hoe “gezond” en bruikbaar de bodem is voor de natuur en mens.

In de Nederlandse regelgeving wordt met de (chemische) bodemkwaliteit aangegeven in welke mate de bodem verontreinigd is. Verontreinigd betekent dat er schadelijke of ongewenste stoffen in de bodem zitten. Bij werkzaamheden op of in de bodem wordt onderscheid gemaakt in kwaliteits- en bodemfunctieklassen.

Wet- en regelgeving

In de Omgevingswet staan alle regels over alles wat te maken heeft met onze fysieke leefomgeving. In deze wet staan landelijke regels voor het uitvoeren van bodemactiviteiten. De provincie vult dit aan met regels in de Omgevingsverordening. De gemeente kan nog extra regels opnemen voor de bodem in het Omgevingsplan. Op de website van het Omgevingsloket kunt u per adres alle geldende regels bekijken.

Hoe werken bodemactiviteiten dan in de praktijk?

In de Omgevingswet noemen we werkzaamheden aan de bodem ‘activiteiten’. In het Besluit activiteiten leefomgeving in de Omgevingswet staat welke activiteiten als milieubelastende bodemactiviteiten worden gezien.

Hier valt bijvoorbeeld onder:

• Het saneren van verontreinigde bodem;
• Het graven in schone en verontreinigde grond;
• Het opslaan van bodembedreigende stoffen;
• Het toepassen en opslaan van grond en baggerspecie;
• Het aanleggen van bodemenergiesystemen, ondergrondse tanks of leidingen.

Als u een bodemactiviteit wilt uitvoeren, volg dan onderstaande stappen:

1. Kijk in het Omgevingsloket of een melding of een vergunning nodig is;
2. Kijk op regels op de kaart of er nog aanvullende regels gelden.

Wat is de specifieke zorgplicht?

De specifieke zorgplicht is een belangrijke regel in de Omgevingswet. Het betekent dat u bij bepaalde activiteiten extra zorgvuldig moet handelen om schade aan de leefomgeving te voorkomen of te beperken. Deze zorgplicht geldt bovenop de algemene regels die al in de wet staan.

Als u bijvoorbeeld een bodemactiviteit uitvoert (zoals graven, saneren of grond verplaatsen), dan bent u verplicht om:

1. Schade aan de bodem en het milieu te voorkomen;
2. De activiteit op een zorgvuldige manier uit te voeren;
3. Problemen of risico’s direct te melden en te herstellen als er toch iets misgaat.

De specifieke zorgplicht betekent dat u actief moet nadenken over de risico’s en uw verantwoordelijkheid moet nemen.

Wat is het overgangsrecht?

Het overgangsrecht is een soort overbruggingsregeling. Het zorgt ervoor dat bestaande afspraken, vergunningen en regels vóór de inwerkingtreding van de Omgevingswet op 1 januari 2024 niet ineens vervallen. Zo kunnen projecten die al liepen, gewoon doorgaan en hoeven bedrijven of burgers niet direct alles opnieuw aan te vragen.

Heeft u vóór 1 januari 2024 een vergunning gekregen?

Bijvoorbeeld een omgevingsvergunning voor bodemactiviteiten of bouwen? Dan blijft die vergunning gewoon geldig onder de Omgevingswet.

Was u al bezig met een aanvraag of een melding, maar was deze nog niet afgerond op 1 januari 2024?

Dan wordt die procedure afgerond volgens de oude regels en niet volgens de Omgevingswet.

Oude bestemmingsplannen en milieuregels  blijven gelden, totdat de gemeente deze heeft omgezet naar regels in het Omgevingsplan. Dit overgangsrecht geldt (meestal) tot 2032.

Als onder de Omgevingswet het bevoegd gezag is veranderd (bijvoorbeeld van de provincie naar de gemeente) blijft het oude bevoegd gezag verantwoordelijk bij overgangssituaties. Voor bodem zijn er een aantal situaties waarop de Wet bodembescherming nog geldt. Wilt u weten voor welke situaties dit geldt? Vul dan het formulier Vraag over bodem  in en stel uw vraag.

Bodemenergiesystemen

Bodemenergiesystemen maken gebruik van de warmte en kou die in de bodem is opgeslagen. Zo kun je gebouwen op een duurzame manier verwarmen en koelen. Voor meer informatie bekijkt u onze pagina over Bodemenergiesystemen.